Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı (SETA) tarafından hazırlanan kapsamlı “Suriye Raporu”, bölgedeki krizin çözümüne yönelik önemli başlıkları masaya yatırdı. Eski Büyükelçi Ömer Önhon tarafından 3 Ekim 2023 tarihinde SETA Ankara’da düzenlenen bir toplantıyla kamuoyuna sunulan rapor, Suriye’nin geleceğine dair adalet, toprak bütünlüğü ve yeniden inşa ekseninde kritik öneriler sunuyor.
Rapor, Suriye’de savaş suçlarının faillerinin yargılanması ve hesap vermesi gerektiği, ülkenin siyasi birliği ve toprak bütünlüğünün korunmasının vazgeçilmez olduğu ve uluslararası toplumun yeniden inşa sürecine daha aktif destek vermesi gerektiği konularında güçlü bir çağrı niteliği taşıyor. Önhon, konuşmasında, Suriye’deki karmaşık denklemin çözümünde bu üç temel ilkenin kilit rol oynayacağını vurguladı.
Raporun Temel Vurguları
Adalet ve Hesap Verebilirlik
Raporun en hassas başlıklarından biri, Suriye’de işlenen savaş suçları ve insanlığa karşı işlenen suçlardır. Eski Büyükelçi Ömer Önhon, bu suçların faillerinin uluslararası hukuk nezdinde hesap vermesi gerektiğini belirterek, “Suriye’deki savaşta işlenen korkunç suçların sorumluları adalet karşısına çıkarılmadıkça, bölgede kalıcı barışın sağlanması mümkün değildir. Mağdurların adalete erişimi, toplumsal barış için elzemdir,” ifadelerini kullandı. Rapor, bu bağlamda uluslararası soruşturma mekanizmalarının güçlendirilmesini ve kanıtların toplanmaya devam edilmesini öneriyor.
Toprak Bütünlüğü ve Siyasi Birlik
Suriye’nin toprak bütünlüğü ve siyasi birliğinin korunması, raporun merkezinde yer alan bir diğer kritik vurgudur. Önhon, ülkenin parçalanmasına yönelik her türlü girişimin uluslararası hukuka aykırı olduğunu ve bölgedeki istikrarsızlığı derinleştireceğini ifade etti. Rapor, BM Güvenlik Konseyi’nin 2254 sayılı kararı başta olmak üzere uluslararası mutabakatların siyasi çözüm için temel teşkil ettiğini hatırlatıyor ve Suriye halkının öncülüğünde, Suriye’ye ait bir siyasi geçiş sürecinin gerekliliğini savunuyor.
Yeniden İnşa ve Mültecilerin Geri Dönüşü
Suriye’nin yeniden inşası ve milyonlarca mültecinin gönüllü, güvenli ve onurlu bir şekilde geri dönüşü de raporun öncelikli konuları arasında. Önhon, uluslararası toplumu bu süreçte daha fazla sorumluluk almaya davet ederek, “Mültecilerin dönüşü, sadece lojistik bir mesele değil, aynı zamanda Suriye’nin demografik ve sosyal yapısının yeniden inşasıdır. Bu süreç, uluslararası finansal ve teknik destek olmadan sürdürülebilir olamaz,” şeklinde konuştu. Raporda, özellikle yerel yönetimlerin güçlendirilmesi ve altyapı projelerine yatırım yapılması gerektiği belirtiliyor.
Türkiye’nin Suriye Yaklaşımı
Büyükelçi Önhon, konuşmasında Türkiye’nin Suriye politikasının temel dinamiklerine de değindi. Türkiye’nin Suriye’de barış ve istikrarın tesisi için gösterdiği çabaların altını çizen Önhon, uluslararası toplumun çifte standartlarına dikkat çekti. Özellikle terör örgütü PKK/YPG‘nin bölgedeki faaliyetlerine verilen desteğin, Suriye’nin geleceği ve komşularının güvenliği açısından kabul edilemez olduğunu dile getirdi. Türkiye’nin, Suriye’deki meşru muhalefeti desteklerken, terör örgütleriyle mücadeledeki kararlılığını sürdüreceği mesajı verildi.
Rejimle Normalleşme Tartışmaları ve Gelecek Vizyonu
Raporda, mevcut Esad rejimiyle herhangi bir siyasi çözüm veya kapsamlı normalleşmenin, öncelikle Suriye halkının meşru talepleri karşılanmadan ve siyasi geçiş süreci tamamlanmadan mümkün olamayacağının altı çiziliyor. Önhon, aksi takdirde krizin daha da derinleşeceği uyarısında bulundu. Rapor, Suriye’nin geleceği için bir “Yeni Suriye Toplumsal Sözleşmesi” oluşturulması vizyonunu ortaya koyarak, kapsayıcı bir yönetim anlayışıyla tüm Suriye halkının haklarını güvence altına alacak bir yapının kurulması gerektiğini savunuyor. Bu sözleşmenin, ülkenin kültürel ve demografik çeşitliliğini koruyarak, tüm bileşenleri kucaklaması gerektiği vurgulanıyor.