Amerika Birleşik Devletleri, İran’dan geldiği iddia edilen yaklaşık 980 bin varil ham petrol taşıyan Marshall Adaları bandıralı Suez Rajan adlı tankere el koyarak Tahran ile Washington arasındaki gerilimi yeni bir boyuta taşıdı. 18 Nisan 2023 tarihinde Umman Denizi’nde gerçekleşen bu el koyma, ABD’nin İran’ın yaptırımları delme çabalarına karşı yürüttüğü ekonomik savaşın önemli bir adımı olarak kayıtlara geçti. Aylar süren hukuki süreç ve İran’ın karşı misilleme tehditlerine rağmen, ABD petrolü satmayı başararak yaklaşık 56 milyon dolar gelir elde etti.
Bu olay, Basra Körfezi ve çevresindeki kritik deniz ticaret yollarında süregelen çatışmanın ve vekalet savaşının somut bir göstergesi haline geldi. Washington, bu adımla İran’ın nükleer programı ve bölgesel “kötü niyetli faaliyetlerini” finanse etme kapasitesini hedef aldığını açıkça ortaya koydu.
Suez Rajan Olayının Detayları ve Kronolojisi
Ne Oldu? ABD, İran Petrol Tankerine Neden El Koydu?
ABD makamları, 18 Nisan 2023 tarihinde Umman Denizi’nde seyreden Suez Rajan isimli petrol tankerine el koydu. Tanker, Yunanistan merkezli Empire Navigation şirketi tarafından işletilmekteydi ve iddiaya göre İran menşeli yaklaşık 980 bin varil ham petrol taşıyordu. El koymanın temel nedeni, bu sevkiyatın ABD’nin İran’a yönelik yaptırımlarını ihlal etmesiydi. Washington, bu yaptırımlarla Tahran’ın nükleer programına ve bölgedeki destabilize edici eylemlerine kaynak aktarmasını engellemeyi hedefliyor.
Petrolün Akıbeti: Galveston’dan Satışa Uzanan Süreç
El konulan tanker, Mayıs ayının sonlarında Teksas’taki Galveston Limanı’na ulaştı ancak taşıdığı petrolün boşaltılması aylarca sürdü. Bunun en büyük nedeni, petrolü boşaltacak şirketlerin İran’ın olası misillemelerinden çekinmesiydi. İranlı yetkililer, yaptırımlı petrolü boşaltan şirketlere karşı “şiddetli sonuçlar” olacağı yönünde açıkça uyarılar yapmıştı. ABD Adalet Bakanlığı, bu süreçte kargonun müsadere edilmesi için dava açtı. Sonunda, ABD Hazinesi Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi (OFAC) tarafından 2022 Kasım’ında yayınlanan ve İran’ın yaptırımlardan kaçınmak için kullandığı aldatıcı uygulamalara karşı uyarıda bulunan bir bildiri de devreye girdi. ABD, petrolü yaklaşık 56 milyon dolara satarak, elde edilen geliri devlet destekli terör mağdurlarına yönelik fona aktardı.
İran’ın Misillemesi ve Bölgesel Gerilim
İran Neden Karşılık Verdi?
ABD’nin Suez Rajan’a el koymasının ardından İran’dan gecikmeyen bir misilleme geldi. Tahran, kendi adımlarının meşru olduğunu savunarak, 27 Nisan 2023’te yine Marshall Adaları bandıralı ve Empire Navigation tarafından işletilen Advantage Sweet tankerine, ardından 3 Mayıs 2023’te ise Panama bandıralı Niovi tankerine el koydu. Bu eylemler, İran’ın ABD’nin yaptırım uygulama çabalarına karşı denizlerde aktif bir “karşı hamle” politikası izlediğini gösterdi.
ABD’nin Bölgeye Askeri Takviyesi
İran’ın bu misillemelerine yanıt olarak ABD, Basra Körfezi’ne ek askeri varlıklar konuşlandırdı. ABD Beşinci Filosu’ndan yapılan açıklamada, İran’ın son iki yılda bölgede beş ticari gemiye yasa dışı yollarla el koyduğu ve 12 gemiyi taciz ettiği belirtildi. Bu gerilim, küresel petrol ticaretinin ana arteri olan Hürmüz Boğazı’nın güvenliğini tehlikeye atmaya devam ediyor.
Bu El Koymanın Önemi ve Sonuçları
Suez Rajan olayı, ABD’nin İran’ın yaptırımları delme girişimlerine karşı kararlılığının bir göstergesi olarak önem taşıyor. İlk kez ABD, İran’ın açık tehditlerine rağmen el koyduğu yaptırımlı petrolü başarıyla boşaltıp satmayı başardı. Bu durum, denizlerdeki “ekonomik savaşın” tırmanarak devam edeceğinin ve ABD’nin bu konuda “tereddüt etmeyeceğinin” sinyallerini verdi. Washington’ın bu adımları, İran ekonomisine baskıyı artırmayı ve Tahran’ın bölgedeki etkisini sınırlamayı amaçlarken, Basra Körfezi ve çevresindeki sular küresel güvenliğin kırılganlığını bir kez daha ortaya koyuyor.